پژوهشگران دانشگاه براي نخستين بار در جهان موفق به ثبت و انتقال ژن ايمونوگلوبولين گونه‌هاي شترهاي يك كوهانه و دوكوهانه به فرمانتور گياهي شدند كه پروتئين توليدي مي‌تواند در آينده به عنوان تركيبي با مزاياي برتر جايگزين ايمونوگلوبولين‌هاي رايج با منشا موش شود.

بر اساس گزارش شماره جديد "خبرنامه دانشگاه تربيت مدرس"، دكتر "محمدجواد رسايي"، عضو هيات علمي دانشكده علوم پزشكي و مجري اين طرح گفت:
اين طرح از پنج سال پيش در قالب دو رساله دكتري و سه پايان نامه دكتري و سه پايان نامه كارشناسي ارشد در گروه بيوتكنولوژي پزشكي دانشكده علوم پزشكي به اجرا در آمد.

مبناي اين تحقيق ويژگي‌هاي خاص پروتئين ايمونوگلوبولين موجود در گونه شتر است كه به دليل وزن مولكولي بسيار كوچك تر و ساير خصوصيات با ايمونوگلوبولين موجود در ساير پستانداران به ويژه انسان متفاوت بوده و به دليل ساختار ساده‌اي كه دارد براي ساخت دارو بسيار مناسب است.

وي تصريح كرد: اين مطلب با توجه به كاربرد وسيع اين پروتئين در درمان بيماري سرطان از اهميت خاصي برخوردار است و در حال حاضر ‪ ۳۰‬درصد داروهاي نوتركيب منشا ايمونوگلوبوليني دارند و برخي شركت‌هاي بزرگ دارويي نظير ژن تك تا ‪ ۲۲‬ميليارد دلار از محل فروش اين محصولات درآمد دارند.

دكتر رسايي اظهار داشت: البته محققان بلژيكي پيش از ما تحقيقاتي را در زمينه ايمونوگلوبولين موجود در گونه شتر غربي انجام دادند كه تحقيقات ما نشان داد ايمونوگلوبوليني كه با ويژگي‌هايي حتي به مراتب بهتر در شترهاي يك كوهانه و دو كوهانه شرقي هم وجود دارد.

وي افزود: ما در تحقيقات خود بخش ‪VHH‬پروتئين ايمونوگلوبولين تك زنجيره‌اي شتر در كلون كرده و به گونه‌هاي باكتري انتقال داده و نسبت به توليد انبوه آن اقدام كرديم و آزمايش‌هاي انجام شده روي دو آنتي ژن بافت‌هاي سرطاني حاكي از كارآيي مناسب آن در بافت‌ها و رده سلول‌هاي سرطاني بود.

وي ادامه داد: يافته‌هاي اين تحقيق تاكنون در قالب ‪ ۱۱‬مقاله بين المللي منتشر شده كه يكي از مقالات منتشره در ژورنال توموربيولوژي ماه ها به عنوان يكي از پنج مقاله برتر در صدر مقالات اين نشريه در وب سايت آن قرار داشت.

عضو هيات علمي دانشگاه تصريح كرد: در حال حاضر در ادامه تحقيقات اين طرح در مرحله انتقال اين ژن به گياه تنباكو هستيم كه توانسته ايم اين ژن را به گياه منتقل كرده و پروتئين را هم استخراج كنيم‌و هدف از انتقال ژن به اين گياه استفاده از آن به عنوان فرمانتور طبيعي است چون امكان توليد انبوه پروتئين با استفاده از باكتري‌ها وجود ندارد.

وي افزود: در بخش ديگري از اين پروژه كه توسط يكي از دانشجويان در حال پيگيري است در زمينه كاربرد آنتي بادي شناسايي شده و در فتوترمال تراپي بيماران سرطاني تحقيق مي‌شود.

در اين راستا تلاش مي‌شود با اتصال اين آنتي بادي به يك نانوشل از جنس اكسيد سيليكون پوشيده شده با طلا زمينه انتقال هدفمند و كنترل شده آن به محل بافت‌هاي آسيب ديده سرطاني فراهم شود.

دكتر رسايي گفت: از آنجا كه آنتي بادي شناسايي شده برخلاف ساير ايمونوگلولولين‌ها كه حدود ‪ ۱۵۰‬كيلو دالتون هستند تنها حدود ‪ ۱۳‬كيلو دالتون است لذا از نظر اندازه به عنوان نانوبادي شناخته مي‌شود كه يكي از خصوصيات آن ، اين است كه در موقع درمان به خوبي از غشاي كليه فيلتر مي شود و در نتيجه از رسوب آن در بافت كليه و بروز عوارض كليوي كه در پروتئين‌هاي بزرگ شايع است جلوگيري مي‌شود.

وي با اشاره به اين كه در حال حاضر در مصارف درماني از ايمونوگلوبين موشي استفاده مي‌شود درباره مزاياي جايگزيني ان با ايمونوگلوبين شتر افزود: بخش ‪ VHH‬پروتئين ايمونوگلوبولين تك زنجيره‌اي از منشا شتر از لحاظ توالي اسيدهاي آمينه حدود ‪ ۷۰‬تا ‪ ۸۰‬درصد با بخشي از ايمونوگلوبولين انساني شباهت دارد و ژن مربوط در دخت ژني گذشتگان در شاخه انسان قرار دارد لذا پيوند اين نوع ايمونوگلوبولين با منشا موش با عوارضي همچون واكنش‌هاي آلرژيك، خارش و تب همراه است.

از طرف ديگر ايمونوگلوبولين شتر وزن مولكولي كمي داشته و به سهولت از كليه دفع مي‌شود در حاليكه ايمونوگلوبولين موشي نيمه عمر بالايي دارد و مي‌تواند باعث بروز برخي مشكلات در كليه شود.وي درباره زمان پيش بيني شده براي تجاري شدن يافته‌هاي اين تحقيق و عرضه داروي ايمونوگلوبولين با منشا شتري تصريح كرد: صرفنظر از تحقيقات آزمايشگاهي عوامل متعدد بسيار در تجاري شدن يك دارو كه مستلزم طي چهار فاز كلنيكي است موثرند كه معمولا براي چنين مراحلي مبلغي بالغ بر ‪۴۰۰‬ ميليون دلار در شركت‌هاي داروسازي هزينه مي‌شود. وي تصريح كرد: براي اجراي اين طرح تاكنون حدود ‪ ۲۰‬ميليون تومان از محل اعتبارات وزارت علوم و ‪ ۲۵‬ميليون تومان از طرف دانشگاه براي پيشبرد چنين طرحي در شركت‌هاي بزرگ داروسازي جهان تا ‪ ۳۰۰‬ميليون دلار هزينه مي شود كه به هيچ وجه با اعتباراتي كه براي اجراي اين طرح هزينه شده قابل قياس نيست.

به گفته وي، البته با توجه به درامد كلان ناشي از توليد اين قبيل داروها كه در شركتي نظير ژن تك بيش از ‪ ۲۰‬ميليارد دلار است سرمايه‌گذاري در اين زمينه كاملا اقتصادي است كه اميدواريم با حمايت دستگاه‌هاي مربوط بتوانيم اين پروژه را به پايان برده و زمينه دسترسي بيماران به اين فرآورده موثر دارويي را فراهم كنيم.